برای بچه دار شدن، هیچگاه دیر نیست!

دغدغه کوچکی نیست، پذیرش موجودی در زندگی که تو خواستهای به این جهان بیاوریاش بیآنکه بخواهد و آماده کردن محیطی مناسب برای اینکه زندگی خوبی داشته باشد. این شاید مهمترین درگیری زوجهایی است که بچهدار شدن را به تاخیر میاندازند و نگران آن هستند که روزی فرصت بچه داشتن را از خود بگیرند. نگرانییی که پزشکان مدتهاست به آن فکر کرده و چارهای برایش اندیشیدهاند.

مریم میگوید همسرش را راضی کرده تا با این روش فرصت بیشتری به خودشان بدهند و همه پلهای پشتسر خود را خراب نکنند. او میتواند تخمکهای فریز شده را هر وقت که آمادگی بچهدار شدن داشتند، گرم کرده و بارور کند؛ حتی در 50 سالگی. البته این روشی است که پزشکان به زنانی که شیمی درمانی و پرتو درمانی میکنند نیز سفارش میکنند. از آنجایی که این درمان باعث کاهش قدرت باروری میشود، اگر تعدادی از تخمکها قبل از شروع درمان، انبار شوند این امکان باروری و انتقال تخمک به رحم، پس از درمان و بهبودی کامل وجود دارد. دکتر محمدرضا صادقی، معاون پژوهشی جنین شناسی پژوهشگاه ابن سینا میگوید: «این شیوه درباره جنین هم صادق است. یعنی برای جلوگیری از دور انداختن لقاح در طول لقاح آزمایشگاهی، جنینهای اضافی از IVF فریز میشوند.»

زهرا که از نمونههای موفق این روش است به ما میگوید: «هیچوقت فکر نمیکردم یک روز آمادگی مادر شدن داشته باشم. این بود که همیشه با این مساله مخالفت میکردم و با همسرم درگیر بودم، اما او بچه دوست داشت. به همین خاطر میخواست این فرصت را به من هم بدهد که آماده شوم. او بود که پنج سال پیش پیشنهاد کرد که از روش فریز جنین استفاده کنیم. کار سختی نبود و برایم بهتر از آن بود که یکباره خودم را مادر ببینم. سعی کردم دلش را به دست آورم این بود که جنین های سه روزه مان را فریز کردیم. مراحلش مثل IVF است و 2 تا 4 هفته زمان میبرد.»

اسمش را گذاشته اند تانک و همین که شکلش را می بینم احساس می کنم سربازان کوچکی در این ماشین های پر از ازت مایع شناورند و آینده خودشان را انتظار می کشند. دکتر صادقی می گوید که ازت مایع که با فشرده سازی به این مرحله رسیده است در این تانک ها دور جنین را می گیرد و معمولا در هر ظرف چند جنین گذاشته می شود. میزان دمای این ظرف ها هم هر روز اندازه گیری می شود و همین که دما بیشتر شود به ظرف ازت تزریق می شود چون با گذشت زمان ازت داخل ظرف تبخیر می شود. جنین ها 20 دقیقه ای منجمد میشوند. در فریز تخمک ها هم این چنین است. هرچه تعداد تخمکهایی که فریز میشوند بیشتر باشد، شانس داشتن تخمکی زنده و سالم از مرحله فریز، گرم کردن و بارورشدن بالاتر میرود. همینکه آمادگی بارداری را پیدا کردید، تخمک تان گرم میشود و با اسپرم در آزمایشگاه برای تولید لقاح ترکیب میشود. مریم میگوید متخصصان به او که 35 سال سن داشت پیشنهاد کردند که حدود 20 تا 30 تخمک فریز شده نگهداری کند، اما دیگران که سن بالاتری دارند، باید تخمکهای بیشتری نگه دارند.

اما ضعف قانون و جامعه پزشکی ما در جای دیگر است؛ اهدای جنین. اهدای جنین یکی دیگر از مسائلی است که باید کمی در جامعه فراگیر شود. بسیاری از زنان و مردان با یک جنین بچه دار می شوند و گاه جنین هایی را برای سال های آینده خود نگهداری می کنند که البته شاید تصمیم شان برای بچه دوم و سوم چندان عملی نشود، گاهی نیز با اختلافی جنین شان سال ها در دستگاه می ماند و ممکن است استفاده نشود و موارد مشابه دیگری که ضعف فرهنگ اهدای جنین در جامعه را نشان می دهد. زوج هایی هستند که در حسرت بچه دار شدن زندگی خود را در راهرو کلینیک ها و مطب ها می گذرانند، حال آن که می توان آنها را از جنین های اهدایی بهره مند کرد. البته ضعف جامعه پزشکی آنجاست که مرکزی برای اهدای جنین وجود ندارد. اگر چنین شرایطی حاصل شود، بی شک رشد یک جنین در رحم کسی که خواسته مادر آن کودک شود، حس عاطفی بسیار بیشتری در افراد ایجاد می کند تا این که بچه ای از بهزیستی به فرزندی قبول شود.

همه این موارد مربوط به زنان و شوهران است. اما دختران چه باید بکنند؟ بی شک فریز تخمک حق هر زنی برای مادر شدن در آینده است، اما شرایط برای فریبا به همین راحتی نیست. به گفته پزشکان و بر اساس قانون، درست است که او می تواند تخمک خود را فریز کند، اما برای بچه دار شدن باید منتظر روزی بماند که ازدواج کرده و لقاح آزمایشگاهی اش با مردی باشد که نامش در شناسنامه او قرار دارد. این یعنی دختران مجرد با امکان فریز کردن تخمک یا بافت تخمدان در سنین بالا نیز میتوانند باردار شوند، اما این امر با مجرد بودن شان ممکن نیست. دکتر صادقی، جنین شناس می گوید: «در ایران امکان فرزند داشتن بدون تشکیل خانواده ممکن نیست و از آنجایی که نمیخواهیم با پدیده مادران مجرد مواجه باشیم، پس استفاده مجدد دختر از بافت تخمدان یا تخمک نگهداری شدهاش، منوط به ازدواج است و تنها به شرط ازدواج میتوانند از این بافت استفاده کنند و در این زمینه از آنان تعهد کتبی گرفته می شود. اما این عمل از دو روش ممکن است؛ تخمک برداری، برداشت بافت تخمدان؛ یکی به روش واژینال و دیگری به روش لاپروسکوپی. در روش واژینال چنانچه دختر خانم ها معذوریتی داشته باشند، آن عضو قابل ترمیم بوده و البته برای شخص گواهی پزشکی صادر میشود که به خاطر این نوع عمل دچار مشکل شده است.»

همه این موارد اما با پول گره خورده است. مثلا پیوند تخمدان معمولا ۶ تا ۸ میلیون تومان هزینه دارد و هزینه شارژ سالانه برای نگهداری آن نیز ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان است. اما در روش دوم یعنی برداشت تخمک از شیوه واژینال از طریق داروهای تحریککننده تخمک که تحت پوشش بیمه نیز نیست، بسته به پاسخ تخمدان، ۱ و نیم تا ۲ میلیون تومان برای داروها هزینه میشود و ۲ میلیون تومان هم برداشت تخمک هزینه دارد. یک میلیون برای ذخیرهسازی سال اول و بعد هر سال همان ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان هزینه نگهداری خواهد شد. به طور کلی هزینه فریز کردن اسپرم، تخمک و جنین سالانه به شکل میانگین 250 هزار تومان است.