خطرات آلودگی هوا برای سلامتی و راهکارهایی برای مقابله با آن

به طور کلی دو نوع آلودگی هوا وجود دارد؛ افزایش ذرات و دود ها. آلودگی ذرات عمدتاً از مواردی مانند اگزوز دیزل، نیروگاهها، سوزاندن چوب و ذغال سنگ بوجود می آید، در حالی که دود توسط وسایل نقلیه کوچکتر تولید می شود. ذرات ریز، که از احتراق سوخت (مانند اگزوزهای وسیله نقلیه یا نیروگاه های زغال سنگ) ناشی می شود، می توانند به راحتی در جریان خون ما نفوذ کرده و در بیماری های قلبی و عروقی و ریوی نقش داشته باشند.

ذرات و دود ها سلامت افراد جامعه به خطر می اندازند. در روزهایی که سطح آلودگی بالاتر می رود، تأثیرات آن به خوبی مشهود است، زیرا آمار مراجعه به بیمارستان ها به خصوص برای بیماران قلبی و ریوی افزایش می یابد. براساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، بیش از 7 میلیون مرگ و میر ناشی از آلودگی در سال 2012 گزارش شده است.

براساس شاخص عملکرد محیطی سال 2014 (EPI)، یک چهارم جمعیت جهان اکنون هوای ناامن تنفس می کنند.

از مهمترین عوارض و خطرات آلودگی هوا می توانیم به این موارد اشاره کنیم:

افزایش خطر اوتیسم و بیش فعالی

جدیدترین مطالعه در مورد اثرات بد آلودگی نشان داده است که نوزادان مادرانی که در بارداری در معرض نوعی آلاینده بنام هیدروکربنهای آروماتیک چند حلقه ای یا PAH قرار دارند، پنج برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به اختلال کم توجهی و بیش فعالی ADHD قرار دارند. محققان تصور می کنند که این ماده با تاثیر مستقیم بر مغز نوزاد می تواند احتمال بروز مشکلات رفتاری یا ADHD افزایش دهند.

یک مطالعه متفاوت که به بررسی اثرات دو ماده شیمیایی موجود در هوا به نام کروم و استایرن که اغلب در نزدیکی برخی از کارخانه های بزرگ و نیروگاه ها وجود دارد، پرداخته است. محققان دریافتند که به نظر می رسد قرار گرفتن در معرض این مواد، خطر ابتلا جنین به اوتیسم در اوایل کودکی افزایش می دهد.

به علاوه قرار گرفتن زنان باردار در معرض آلودگی هوا احتمال زایمان زودرس و یا تولد نوزاد نارس را افزایش می دهد. این مواد می تواند خطر بروز یماریهای قلبی عروقی، دیابت، فشارخون و حتی چاقی را در نوزادان افزایش دهد.

مشکلات قلبی

در بررسی دیگری که بسیار مورد توجه واقع شده بود، بیش از 100000 زن بالاتر از 25 سال مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج تحقیقات نشان داده، افرادی که نزدیک به بزرگراه های بزرگ زندگی می کردند، بیشتر از سایرین به مشکلات قلبی و مرگ ناگهانی دچار شده اند. زندگی در نزدیکی یک بزرگراه می تواند از نظر آماری همانند سیگار کشیدن یا چاقی مضر باشد.

کاهش عملکرد ریه ها

نتیجه تحقیق بر روی 620 کودک 4 ساله مشخص کرد که جنین هایی که در داخل رحم در معرض سطوح بالاتر از دو ماده شیمیایی موجود در آلودگی هوا، یعنی دی اکسید نیتروژن و بنزن بودند. 22% تا 30% بیشتر در معرض خطر کاهش عملکرد ریه در اوایل کودکی قرار دارند.

تاثیر بر مغز و ذهن

نتایج تحقیقات به اثبات رسانده است که، سکته مغزی، زوال عقل یکی از اثرات آلودگی هوا است. علت این امر این است که سلولهای ایمنی بدن ذرات آلاینده را با باکتری ها به اشتباه گرفته و با تولید نمودن آنزیم و اسید سعی در از بین بردن آنها دارند. در نتیجه پروتئینهای التهابی در بدن ترشح می شوند که سلامت مغز، کلیهها و پانکراس را تحت تاثیر قرار خواهند داد.

سرطان ها

آلوده شدن هوا با بروز سرطان های مختلفی از جمله سرطان مثانه، سرطان روده و … در ارتباط است. به علاوه این آلاینده ها می توانند با ابتلا به بیماری روده تحریک پذیر نیز در ارتباط باشند.

آسم و آلرژی

تنفس ذرات ریز که می تواند به راحتی به داخل خون نفوذ کنند، یکی از عوامل اصلی ابتلا به آسم و آلرژی به شمار می رود. این مواد با تاثیر مستقیم بر مژکهای تنفسی مانع از تخلیه مواد زائد شده و باعث بروز عفونت، آسم و آلرژی می شوند. به علاوه با استمرار این وضعیت احتمال بروز سرطان نیز وجود دارد.

زردچوبه دارای آنتی اکسیدان هایی است که می تواند از دستگاه تنفسی به خصوص ریه در برابر اثرات آلودگی محافظت نماید.

کاهش اکسیژن رسانی به مغز

با وقوع آلودگی میزان اکسیژن موجود در هوا کاهش یافته و این امر می تواند موجب بروز مشکلات مختلفی از جمله پرخاشگری و افسردگی، اختلال در تمرکز و کاهش عملکرد ذهنی گردد.

به غیر از موارد ذکر شده آلودگی هوا در بروز مشکلات زیر نیز اثر گذار خواهد بود.

• احساس درد و ناراحتی بدن
• کاهش دید
• پوکی استخوان
• کاهش قدرت باروری
• سقط جنین
• پیری زودرس پوست

با رعایت نکات زیر می توانید، اثرات آلودگی هوا را به حداقل کاهش دهید :

در منزل بمانید

حد الامکان در روزهایی که آلودگی تشدید می شود، از منزل خارج نشوید. هنگامی که سطح آلودگی زیاد است، از ورزش در فضای باز خودداری کنید. بهتر است در این روزها در منزل و یا سالن ورزشی، ورزش کنید.

همیشه حتی هنگامی که پیش بینی کیفیت هوا بالاتر است، از ورزش در نزدیکی مناطق پر رفت و آمد پرهیز کنید. وسایل نقلیه موجود در بزرگراه های شلوغ می توانند سطح آلودگی بالایی را ایجاد کنند.

ماسک صورت

استفاده از ماسک های صورت، این ماسک ها فیلتر هایی هستند که تا حدودی آلودگی ها را مهار می کنند. همه افراد حتی کودکان و نوزادان نیز باید در آلودگی هوا از این ماسک ها استفاده کنند. این ماسک ها از ورود ذرات بزرگ به بدن جلوگیری می کنند. البته بینی های ما نیز ذرات بزرگ را فیلتر می کند. اگر می خواهید از ورود ذرات کوچک تر جلوگیری کنید ، به یک ماسک با کیفیت خوب نیاز دارید.

تصفیه کننده هوا

فیلتر کننده های هوا در این روز ها به تجارتی بزرگ تبدیل شده است. این تصفیه کننده ها تا حدودی در بهبود وضعیت هوا موثر هستند. اغلب این تصفیه ها تنها از چند فیلتر هوا تشکیل شده اند، که می توانند آلاینده های هوا را به خود جذب کنند. البته استفاده مداوم از این دستگاه توصیه نمی شود زیرا ممکن است، باکتری های سالم و ضروری بدن را نیز از بین ببرد.

مصرف لبنیات به خصوص شیر

مصرف این خوراکی ها با نرم نمودن مخاط تنفسی، مری و معده، به سلامت بدن کمک می کنند. به علاوه این گروه غذایی به علت دارا بودن فسفر، منیزیم و کلسیم، سموم را از بدن دفع خواهد نمود.

زرد چوبه

زردچوبه دارای آنتی اکسیدان هایی است که می تواند از دستگاه تنفسی به خصوص ریه در برابر اثرات آلودگی محافظت نماید. برای این منظور می تواند زردچوبه، شکر زرد و کره را مخلوط نمایید و منتظر اثرات درمانی آن باشید.

بتاکاروتن بخورید

این ماده سرشار از آنتی اکسیدان هایی است که در کنترل التهاب بدن کمک می نماید. بتاکاروتن در بدن به ویتامین A تبدیل می شود. از منابع این ماده می توانیم به گشنیز، شنبلیله، کاهو، اسفناج و هویج اشاره کنیم.

صرف پروبیوتیک ها

پروبیوتیک ها، باکتری هایی هستند که عمل دفع ادرار، مدفوع و مواد آلاینده ها از بدن را بهبود می بخشند و التهاب را کاهش می دهند. برای دریافت این ماده می توانید مصرف خوراکی های مخمر و لبنیات پروبیوتیک را در رژیم غذایی خود قرار دهید.

مصرف ویتامین D

نتایج مطالعات به اثبات رسانده در روز های آلودگی جذب ویتامین دی از طریق پوست کاهش می یابد، به همین علت در شهر های آلوده میزان کمبود این ویتامین بیشتر مشاهده می شود. به همین منظور بهتر است، در این روزها مصرف قرص ویتامین دی را افزایش دهید.

مصرف ویتامین C

این ویتامین یکی از مواد مغذی و ضروری برای بدن است. ویتامین سی محلول در آب و سرشار از آنتی اکسیدان است. در نتیجه از بدن در برابر اثرات رادیکال آزاد موجود در هوای آلوده محافظت می نماید. مصرف ویتامین می تواند به سلامت ریه ها کمک ویژه ای نماید. هر فرد به طور متوسط به 40 میلیگرم از این ویتامین در طول روز نیاز دارد. از منابع دارای این ویتامین می توانیم به انواع مرکبات و سبزیجات به خصوص پرتقال، ریحان و شلغم اشاره کنیم.

مصرف ویتامین E

ویتامین E از نوع ویتامین های محلول در چربی است که از آسیب به بافت های بدن جلوگیری می نماید. همچنین این ماده مغذی می تواند به بهبود بیماری های تنفسی نظیر آسم و آلرژی کمک نماید. برای دریافت این ویتامین کافی است، روغن آفتابگردان، سبوس برنج و بادام که از منابع این ویتامین به شمار می روند، در رژیم غذایی خود بگنجانید. به علاوه فلفل قرمز، پاپریکا و میخک از دیگر منابع این ویتامین هستند.

اسید های چرب امگا 3

امگا 3 از قلب در برابر اثرات مضر آلودگی محافظت خواهد نمود. پس مصرف آن را حداقل در روزهایی که هوای آلوده شهر را فرا گرفته در دستور غذایی خود قرار دهید. از منابع این ماده می توانیم به گردو، تخم چیا (تخم شربتی) و تخم کتان اشاره کنیم. این خوراکی ها به خصوص در تخم کتان در کاهش علائم مربوط به آسم نیز تاثیر گذارند.

مصرف گوجه فرنگی

گوجه فرنگی به علت دارا بودن مقادیر زیادی آنتی اکسیدان در بهبود التهاب بدن نقشی اساسی دارد. این ماده می تواند علائم مشکلات تنفسی را بهبود بخشد.

کلم بروکلی

کلم بروکلی دارای ترکیبات ضد سرطانی است و به دفع این سموم از بدن کمک ویژه ای می نماید. به علاوه این سبزی در بهبود علائم مشکلات تنفسی موثر است.

• از انرژی کمتری در خانه خود استفاده کنید. تولید برق و دیگر منابع انرژی باعث ایجاد آلودگی هوا می شود. با کاهش مصرف انرژی می توانید به بهبود کیفیت هوا، مهار انتشار گازهای گلخانه ای، تشویق استقلال انرژی و صرفه جویی در هزینه کمک کنید!
• پیاده روی، دوچرخه سواری و یا استفاده از وسایل نقلیه مانند اتوبوس ها، متروها و … را جایگزین ماشین های شخصی خود نمایید.
• چوب یا آشغال ها را نسوزانید. سوزاندن هیزم و زباله از مهمترین منابع آلودگی ذرات (دوده) در بسیاری از مناطق کشور است.
• تبدیل نمودن سوخت خودروهای خود از بنزین به CNG
• آموزش به افراد جامعه برای راهکارهایی که مصرف سوخت را کاهش می دهد. به طور مثال اطلاعات کافی در رابطه با آموزش تعمیر و یا نگهداری صحیح از وسایل نقلیه، الگوهای رانندگی و … می تواند به کاهش مصرف سوخت کمک نماید.
• از رده خارج کردن خودروهای قدیمی و فرسوده
• جایگزین کردن انرژی های طبیعی مثل انرژی باد، خورشید و انرژی امواج با انرژی های فسیلی
• کاشت درختان و جلوگیری از قطع آنها
• استفاده از تجهیزات برقی را به حداقل کاهش دهید. به طور مثال در یخچال ها را کمتر باز کنید و یا زمانی از ماشین لباسشویی و ظرفشویی استفاده کنید که ظرفیت آنها کامل شده باشد.
• از آب گرم تنها برای مصارفی که نیازمند گرما هستند؛ استفاده کنیم.
• تعداد چراغ های تزئینی را به حداقل کاهش دهیم.
• خودرو خود را بی جهت روشن نگه ندارید.
• از محصولات که قابلیت بازیافت را دارا می باشند، استفاده کنید
• استفاده از عایق هایی مناسب برای جلوگیری از هدر رفتن انرژی
• خشک کردن طبیعی لباس ها
• ترک سیگار

با همه این تفاسیر تنفس هوای پاک و عاری از آلاینده ها یکی از حقوق شهروندان به خصوص در کلان شهرهای ایران است که شاید برخی از مسئولین نسبت به برآورده کردن آن بی توجهی می کنند. هر ساله در حدود 4000 الی 5000 شهروند تهرانی به علت قرار گرفتن در معرض آلاینده ها و ذرات جان خود را از دست می دهند.